To księgowy od nagród, który uwielbia premiować.

Wyobraź sobie, że w Twoim mózgu pracuje księgowy. Nie interesują go podatki. Interesuje go tylko jedno pytanie:

„Czy było warto? Jeśli tak, to dam premię.”

Tak można w dużym uproszczeniu opisać jądro półleżące (nucleus accumbens). To jedna z najważniejszych struktur układu nagrody. I nie… nie produkuje szczęścia. To kolejny bardzo popularny mit.

Gdzie się znajduje?

Jądro półleżące znajduje się głęboko w mózgu, w tzw. brzusznej części prążkowia (ventral striatum). Choć jest niewielkie, współpracuje z wieloma innymi obszarami mózgu, m.in. z korą przedczołową, ciałem migdałowatym i hipokampem. Można powiedzieć, że jest miejscem, gdzie emocje, wspomnienia i planowanie spotykają się z motywacją.

Za co odpowiada?

Jądro półleżące uczestniczy między innymi w:

• odczuwaniu motywacji,
• uczeniu się na podstawie nagrody,
• podejmowaniu decyzji,
• wzmacnianiu zachowań,
• przewidywaniu korzyści.

Nie mówi:

„To sprawiło Ci przyjemność.”

Częściej mówi:

„Zrób to jeszcze raz.”

I właśnie dlatego jest tak ważne.

Dopamina – ale spokojnie…

Internet często powtarza, że:

„Dopamina to hormon szczęścia.”

No… nie. Dopamina przede wszystkim pomaga mózgowi ocenić, czy coś jest warte wysiłku i czy warto to powtórzyć. To trochę jak system punktów w grze. Zrobiłeś coś korzystnego?

+100 doświadczenia. Powtórz tę akcję.

Nie oznacza to automatycznie szczęścia ani euforii.

Jądro półleżące a psychiatria

Ta struktura odgrywa ważną rolę między innymi w:

• uzależnieniach,
• depresji,
• ADHD,
• schizofrenii,
• chorobie afektywnej dwubiegunowej.

Na przykład u części osób z depresją układ nagrody może reagować słabiej. Dlatego czynności, które kiedyś sprawiały przyjemność, przestają motywować. Nie dlatego, że ktoś “nie chce”. Tylko dlatego, że system nagrody nie działa tak, jak powinien.

Ciekawostka

Jądro półleżące aktywuje się nie tylko wtedy, gdy dostajesz nagrodę. Bardzo często reaguje już wtedy, gdy spodziewasz się, że nagroda zaraz się pojawi. To dlatego oczekiwanie na coś miłego potrafi być równie ekscytujące jak samo wydarzenie. Mózg dosłownie mówi:

„Oho… zaraz będzie coś dobrego.”

A potem okazuje się, że to była wiadomość od operatora z ofertą tańszego internetu. No cóż… nawet mózg czasem daje się nabrać.

Źródła

• Schultz W. Predictive reward signal of dopamine neurons. Journal of Neurophysiology (1998).
• Berridge K.C., Robinson T.E. Parsing reward. Trends in Neurosciences (2003).
• Floresco S.B. The nucleus accumbens: an interface between cognition, emotion, and action. Annual Review of Psychology (2015).
• StatPearls – Neuroanatomy, Nucleus Accumbens
• National Institute on Drug Abuse (NIDA) – Drugs, Brains, and Behavior