Kierownik utrzymania życia, który nie bierze urlopu.

Wyobraź sobie firmę. Ochroniarz pilnuje bezpieczeństwa. Bibliotekarz zapisuje wspomnienia. Dyrektor planuje. Recepcjonista przekazuje informacje. A gdzieś głęboko siedzi człowiek, którego prawie nikt nie zna… ale gdyby wyszedł na pięć minut na papierosa, wszyscy mieliby przejebane. To właśnie podwzgórze (hypothalamus). Nie jest duże. Waży zaledwie kilka gramów. Ale odpowiada za rzeczy, bez których po prostu nie da się żyć.

Gdzie się znajduje?

Podwzgórze leży tuż pod wzgórzem – stąd jego nazwa. Znajduje się w centralnej części mózgu i jest połączone z przysadką mózgową, która odpowiada za wydzielanie wielu hormonów. Można powiedzieć, że podwzgórze jest szefem, a przysadka jego najbardziej zaufanym pracownikiem.

Za co odpowiada?

Lista jest zaskakująco długa.

Podwzgórze pomaga kontrolować:

• temperaturę ciała,
• głód,
• pragnienie,
• sen i rytm dobowy,
• gospodarkę hormonalną,
• ciśnienie krwi,
• tętno,
• reakcję na stres,
• popęd seksualny.

Krótko mówiąc… Jeżeli coś w organizmie trzeba utrzymać w odpowiednich granicach… bardzo możliwe, że podwzgórze już się tym zajmuje.

Podwzgórze i stres

Wyobraź sobie, że nagle ktoś wyskakuje zza rogu. Ciało migdałowate krzyczy:

„ZAGROŻENIE!”

Podwzgórze nie wdaje się w dyskusję. Od razu dzwoni do nadnerczy:

„Produkujcie adrenalinę. I przygotujcie kortyzol. Mamy robotę.”

To właśnie ono uruchamia tzw. oś HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), która odpowiada za reakcję organizmu na stres. Problem pojawia się wtedy, gdy alarm nie chce się wyłączyć.

Podwzgórze a psychiatria

Nieprawidłowe działanie osi HPA obserwowano między innymi u części osób z:

• depresją,
• PTSD,
• zaburzeniami lękowymi,
• przewlekłym stresem.

Nie oznacza to jednak, że samo podwzgórze “powoduje” te zaburzenia. Jest jednym z elementów skomplikowanej sieci współpracujących struktur.

Ciekawostka

Podwzgórze działa przez całą dobę. Nie śpi. Nie robi przerwy. Nie pyta, czy ma ochotę. Cały czas sprawdza między innymi:

• temperaturę,
• poziom nawodnienia,
• stężenie hormonów,
• ilość energii dostępnej dla organizmu.

To trochę jak administrator serwerowni. Nikt go nie zauważa… dopóki wszystko działa. Ale gdyby nagle zniknął, bardzo szybko okazałoby się, jak ogrom pracy wykonywał po cichu.

Źródła

• Saper C.B., Lowell B.B. The Hypothalamus. Current Biology (2014).
• Herman J.P. i wsp. Regulation of the Hypothalamic-Pituitary-Adrenocortical Stress Response. Comprehensive Physiology (2016).
• StatPearls – Neuroanatomy, Hypothalamus
• National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)