Agorafobia to zaburzenie lękowe związane z silnym lękiem przed sytuacjami, w których ucieczka mogłaby być trudna, krępująca albo pomoc mogłaby nie być dostępna w przypadku wystąpienia napadu paniki lub innych niepokojących objawów.
Lęk może dotyczyć między innymi:
- korzystania z transportu publicznego,
- przebywania na otwartych przestrzeniach,
- przebywania w zamkniętych miejscach,
- stania w kolejce lub przebywania w tłumie,
- wychodzenia samotnie z domu.
Agorafobia nie oznacza wyłącznie lęku przed otwartą przestrzenią. To popularne uproszczenie, które wyjątkowo skutecznie przykleiło się do tej nazwy.
Objawy
W sytuacji wywołującej lęk mogą wystąpić:
- silny niepokój lub panika,
- przyspieszone bicie serca,
- duszność,
- zawroty głowy,
- drżenie i nadmierne pocenie się,
- nudności,
- poczucie utraty kontroli,
- derealizacja lub depersonalizacja,
- obawa przed omdleniem, śmiercią albo kompromitacją,
- unikanie określonych miejsc i sytuacji.
Osoba może wychodzić z domu wyłącznie z kimś zaufanym albo całkowicie ograniczać samodzielne przemieszczanie się.
Możliwe przyczyny
Rozwój agorafobii może być związany z:
- wcześniejszymi napadami paniki,
- obawą przed ponownym wystąpieniem silnych objawów,
- traumatycznymi lub stresującymi wydarzeniami,
- predyspozycjami biologicznymi i rodzinnymi,
- wyuczonym unikaniem sytuacji powodujących lęk,
- współwystępowaniem innych zaburzeń lękowych.
Nie każda osoba z agorafobią doświadcza napadów paniki.
Czynniki ryzyka
- występowanie zaburzeń lękowych w rodzinie,
- zespół lęku napadowego,
- wysoka wrażliwość na objawy fizyczne,
- doświadczenia traumatyczne,
- długotrwały stres,
- utrwalone zachowania unikowe.
Leczenie
Najczęściej stosuje się:
- terapię poznawczo-behawioralną,
- stopniową terapię ekspozycyjną,
- pracę nad interpretowaniem objawów lękowych,
- leczenie farmakologiczne, szczególnie za pomocą niektórych leków przeciwdepresyjnych,
- połączenie psychoterapii i farmakoterapii.
Ekspozycja polega na stopniowym i zaplanowanym oswajaniu sytuacji wywołujących lęk, a nie na wrzuceniu człowieka w tłum i liczeniu, że „jakoś przejdzie”.
Czy jest uznawana medycznie?
Tak. Agorafobia jest oficjalnie uznanym zaburzeniem psychicznym i posiada własne kryteria diagnostyczne.
W przeciwieństwie do wielu nazw z końcówką „-fobia” nie jest jedynie potoczną nazwą konkretnego lęku ani odmianą fobii specyficznej.
Podobne zaburzenia i fobie
- Zespół lęku napadowego – nawracające, niespodziewane napady paniki.
- Fobia społeczna – lęk przed oceną i sytuacjami społecznymi.
- Klaustrofobia – lęk przed zamkniętymi przestrzeniami.
- Ochlofobia – lęk przed tłumem.
- Monofobia – lęk przed pozostawaniem w samotności.
Ciekawostki
- Nazwa agorafobii pochodzi od greckiego placu publicznego, ale zaburzenie może dotyczyć również zamkniętych pomieszczeń.
- Nasilenie objawów jest bardzo zróżnicowane: od unikania pojedynczych sytuacji aż po niemożność samodzielnego opuszczenia domu.
- Obecność zaufanej osoby może znacznie zmniejszać odczuwany lęk.
- Unikanie przynosi chwilową ulgę, ale może jednocześnie utrwalać i rozszerzać zakres lęku.
Częstość występowania
Agorafobia występuje u części populacji, jednak wyniki badań różnią się zależnie od zastosowanych kryteriów diagnostycznych, wieku badanych i badanego kraju. Zwykle rozpoczyna się w późnym okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości.
Klasyfikacja
ICD-11: 6B02 – Agorafobia
DSM-5-TR: Agoraphobia
Źródła
- World Health Organization, International Classification of Diseases 11th Revision
- American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, DSM-5-TR
- National Institute of Mental Health, materiały dotyczące zaburzeń lękowych
- Barlow DH, Clinical Handbook of Psychological Disorders